Zo er ergens parallellen kunnen worden getrokken tussen het heden en het verleden is het wel wat betreft de teloorgang van de VOC. In de loop van de 18de eeuw werd nog stevig zaken gedaan met Azië. Weliswaar was de tijd van de enorme winsten op specerijen en de onverbrekelijke monopolies voorbij, maar de compagnie had tijdelijk het accent verplaatst naar producten zoals textiel en verdiende flink aan de intra-Aziatische handel. De oorlog met Engeland die in 1780 uitbrak betekende echter de nekslag. Voor de vierde keer binnen een eeuw leidden conflicten met de oude concurrent tot een openlijke oorlog. De VOC bewindhebbers raakten in de problemen doordat de Engelsen de vol geladen retourschepen veroverden en de lading in bezit namen. Hierdoor werd er in Nederland niet of nauwelijks meer geveild. Dat bracht de compagnie in grote problemen omdat het de gewoonte was kredieten op te nemen en kosten voor de schepen en betalingen vooruit te doen met de bedoeling dat onmiddellijk na de veilingen te verrekenen. De schuld liep al snel in de miljoenen. De overheid sprong bij. Zowel de landelijke regering als stadsbesturen zoals dat van Amsterdam gaven uitstel van betaling en verleenden subsidies. Het mocht niet baten. De schuldenlast werd gigantisch. Toen de Vierde Engelse Daendels, geschilderd door Raden SalehOorlog voorbij was dreigden nieuwe rampen. In Frankrijk begon het te roeren. De tijd van koningen en regenten leek voorbij. Ook in Nederland begon het onrustig te worden. Men probeerde de VOC overeind te houden door de bewindhebbers onder curatele te zetten. Het mocht allemaal niet baten. De Fransen drongen onder de kreet Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap ook Nederland binnen en verzetten de wet. De regenten-bewindhebbers werden van het kussen gewipt en nieuwe bevlogen bewindhebbers namen het roer over. Zonder kennis en ervaring bleek weldra. Zakenlui probeerden nog vrachtjes uit Batavia te halen via ingehuurde schippers uit andere landen. Maar de Engelsen die opnieuw hun kans schoon zagen om de VOC dwars te zitten sinds hun vijand de Fransen zich in de Nederlanden had genesteld stoorden zich daar niet aan en namen alle schepen die terugkeerden uit Azië in beslag. De schulden van de Compagnie liepen op tot het voor die tijd gigantische bedrag van 219 miljoen gulden. Op Oudejaarsavond 1799 volgde een roemloos einde. De Compagnie werd opgeheven. De Nederlanders in Azië zaten inmiddels in een lastig parket Toen de Fransen in 1795 binnenvielen was de Prins van Oranje naar Engeland gevlucht. In ruil voor de geboden gastvrijheid was met de Engelsen overeengekomen dat zij het beheer van de koloniën zo lang zouden overnemen. De Prins schreef zijn befaamde "Kew-letters" waarin hij vanuit deze Londense voorstad de VOC dienaren opdracht gaf het bewind over te dragen aan de Engelsen. De nieuwe bewindhebbers in Amsterdam zagen dit knarsetandend aan. Maar de Fransen voelden er weinig voor om zich in te sDe Postweg op Java, geschilderd door Payenpannen voor een vrijwel failliete VOC, bovendien was hun vloot verpletterend verslagen door Nelson, een zelfde lot trof de Nederlandse oorlogsvloot in 1797 bij Kamperduin. De Engelsen wijdden zich gretig aan hun taak om de VOC gebieden te beheren. Een merkwaardige uitzondering vormde Java. Daar nam de Fransgezinde Herman Daendels het roer in handen. Een vooruitstrevend man die vooral om strategische redenen over de volle lengte van Java de fameuze Postweg aanlegde. Dat hij het niet zo nauw nam met de beginselen van Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap bleek uit de miserabele toestand van de arbeiders aan de Postweg en andere werken. Duizenden Javanen kwamen om bij het zware werk. Toen Nederland werd ingelijfd in het grote rijk van Napoleon grepen de Engelsen in en nam Thomas Raffles na een korte strijd het bestuur van de VOC gebieden over, Java inbegrepen. Raffles was een verlicht man, met brede interesses en vooruitstrevende ideeën. Toen Nederland na de val van Napoleon zijn oude gebieden terug kreeg, betreurden veel Aziaten het vertrek van de Engelsen. Op de Molukken leidde dat zelfs tot een stevige opstand. Raffles kreeg het toen nog onbetekenende schiereilandeiland Singapore onder zijn beheer. Nederland richtte zich vooral op Indonesië. De tijd van de VOC was voorgoed voorbij. Onder de Nederlandse Handel Maatschappij begon de tijd van kolonialisme in de ware betekenis van het woord.
