Al lange tijd wilde de Gemeente Enkhuizen ze laten restaureren: de vijf prachtige zeventiende eeuwse kaarten van Frederick de Wit. De Wit (1630-1706) was cartograaf, etser en kaartenhandelaar en behoorde in de tweede helft van de zeventiende eeuw tot de beroemdsten in zijn vak. Verschillende contemporaine Amsterdamse uitgeverijen hadden het gebruik om wereldkaarten uit te geven als ‘vijfluik’: vijf kaarten waarop Amerika, Afrika, Azië, Europa en tot slot de wereld staan afgebeeld. Het bijzondere van deze Enkhuizense wereldkaarten is dat de set compleet is; in de loop van de tijd zijn er maar weinig sets bij elkaar gebleven. Extra zeldzaam zijn de kaarten door de vele unieke elementen - teksten, aangezichten, koptitelversieringen - die eraan zijn toegevoegd. Waarschijnlijk sierden de indrukwekkende kopergravures aanvankelijk de wanden van de stijlkamers van de West-Indische Compagnie, waar de bestuurders van de Compagnie vergaderden. Later hingen ze in het stadhuis van Enkhuizen. Maar de tand des tijds sloeg genadeloos toe, licht en rook tastten de kaarten aan en besloten werd de kwetsbare wandkaarten op te slaan op het zolderdepot op het kantoor van Openbare Werken. Ook daar waren ze echter aan slijtage onderhevig, zeker toen er brand uitbrak in het kantoor. | |
 | De kaarten verkeerden in erbarmelijke staat: gescheurd, bevlekt en verkleurd, beschadigd door rook en vocht, en verkleefd aan het glas waarachter ze bewaard werden. Ze waren niet te tonen aan het publiek, noch beschikbaar voor wetenschappelijke studie. Helaas bleek het geen haalbare optie om de kaarten totaal te restaureren. Wel was het mogelijk ze te laten conserveren, zodat het verval in ieder geval een halt zou worden toegeroepen en dit unieke erfgoed behouden zou blijven. Ook na conservatie zijn de kaarten nog te kwetsbaar om te tonen aan het publiek (ze zijn momenteel onder klimatologische omstandigheden opgeslagen in het depot van het Zuiderzeemuseum). De gemeente Enkhuizen besloot daarom ook om, na conservatie, de vijf kaarten te laten digitaliseren en vervolgens digitaal te restaureren, zodat de prachtige kaarten - al is het digitaal - weer bezichtigd zouden kunnen worden |
Conservering De kwetsbare kaarten werden bewaard tussen glasplaten, maar waren door brand- en waterschade daaraan vast gaan zitten. In Haarlem werden de kaarten door conservator Van Daalen losgehaald, op canvas gezet en gestabiliseerd. | Digitaliseren Vervolgens werden de kwetsbare kaarten op lokatie door Pictura gedigitaliseerd. Op zeer hoge resolutie werden de kaarten in delen gefotografeerd, waarna de verschillende digitale bestanden aan elkaar gezet werden en een kleurechte, zeer gedetailleerde digitale kopie ontstond. |  |  |
Digitale restauratie Vervolgens zijn de vijf kaarten digitaal gerestaureerd. Het high-end productieteam van Pictura wist met verschillende specialistische technieken scheuren en craquelé weg te werken. Gekleurde vlakken werden geëgaliseerd.  |  | Voor
| Na
|
Ook de Universiteitsbibliotheek van Amsterdam is in het bezit van een set kaarten van De Wit. Deze kennen minder illustraties dan die uit Enkhuizen, maar - al zijn ze wellicht iets minder indrukwekkend - ze verkeren wel in veel betere staat. Pictura heeft ook deze gerestaureerde Amsterdamse set van kaarten van De Wit gedigitaliseerd. Waar de Enkhuizense kaarten zwaar beschadigd zijn, is getracht gaten op te vullen met beeldmateriaal afkomstig van de Amsterdamse kaarten. 
| Zwaar beschadigde delen in de Enkhuizense kaarten (links) werden aangevuld met fragmenten van de De Wit-kaarten uit de collectie van de UBA (midden), zodat de gerestaureerde kaarten (rechts) geen gaten meer vertonen. |
 | Bepaalde delen konden zo echter niet hersteld worden: de teksten en de illustraties langs de randen van de kaarten wijken af van de Amsterdamse versie.
Ook waren er in enkele gevallen opmerkelijke verschillen tussen de Amsterdamse en de Enkhuizense kaarten te vinden. Een voorbeeld hiervan is duidelijk te zien op de kaart van Afrika: op de Enkhuizense kaart staan neushoorns en olifanten die op de Amsterdamse niet voorkomen. (De kaarten, die door Pictura voor de Universiteitsbibliotheek werden gedigitaliseerd, zijn overigens terug te vinden in de kaartenbeeldbank van de UBA: zoals onder andere die van Amerika, Afrika en de wereld.) |
Digitale restauratie is complex werk - continu moet er een afweging gemaakt worden tussen het belang van het maken van een perfecte reconstructie van het origineel enerzijds en het behouden van het historische karakter van de versleten kaart anderzijds. Technisch is er veel mogelijk, maar de gerestaureerde kaarten moesten uiteraard niet spiksplinternieuw gaan lijken. 
Online presentatie De kaarten worden nu, na het uitgebreide proces van conservatie en digitale restauratie, online gepresenteerd. In een speciaal daarvoor ontwikkelde viewer zijn de vijf prachtige kopergravures voor het eerst in vele jaren weer te zien: zowel in de vergane glorie als in de digitaal gerestaureerde versie. De twee versies zijn zo prachtig te vergelijken. Bovendien is het voor de beheerders van de site mogelijk om op eenvoudige wijze elementen in de kaarten te markeren, die dan vervolgens automatisch worden opgenomen in een index - daarmee kan er in de toekomst uitgebreid tekst en uitleg bij de kaarten gegeven worden. Naar de viewer
|
